Türk Anayasa Tarihi

1808 Sened-i İttifak

  • Osmanlı tarihinin ilk anayasal belgesidir.
  • Padişahın yetkileri ilk kez sınırlanmıştır.
  • 2. Mahmut döneminde imzalanmıştır.
  • Misak niteliği taşır.
  • Padişah ile ayanlar arasında imzalanmıştır.

1839 Tanzimat Fermanı(Gülhane Hattı Hümayun)

  • Hukuk devletine geçişin ilk adımları atılmıştır.
  • Hukuki açıdan ferman niteliğindedir.
  • Hukuk ve yönetim alanında düzenlemeler yapılmıştır.

1856 Islahat Fermanı

  • Gayrimüslimlere küçük düşürücü(gavur) sözler yasaklanmıştır.
  • Hukuki açıdan ferman niteliğindedir.

1876 Kanun-ı Esasî(1. Meşrutiyet)

  • Osmanlı imparatorluğunun ilk ve tek anayasasıdır.
  • 2. Abdülhamit tarafından ilan edilmiştir.
  • İlk yazılı anayasamızdır.
  • 1. Meşrutiyet kabul edilmiştir.
  • Mebusan seçimleri 4 yılda bir yapılır.
  • Resmi dil İslam, başkent İstanbul’dur.
  • Yerel yönetimler ilk kez düzenlenmiştir.
  • Padişahın mutlak veto ve sürgün yetkisi vardır.
  • Meclis-i Umumi iki kanattan oluşmaktadır.
    • Heyet-i Ayan
      • Üyeleri padişah atar.
      • Ömür boyu görev.
      • Üyelik yaşı 40.
    • Heyet-i Mebusan
      • Halk tarafından 4 yılda bir seçilir.

İki kanattan oluşan meclisler Kanuni Esasi ve 1961 Anayasası’dır.

Kanun-ı Esasî – 1909 Değişiklikleri

  • Padişahın sürgün yetkisi kaldırılmıştır.
  • Padişahın meclisi feshetme yetkisi sınırlandırılmıştır.
  • Kanun teklif etmek için padişahtan izin alma kalkmıştır.
  • Padişahın yetkileri daraltılmış, Meclis-i Mebusan’ın yetkileri arttırılmıştır.

1921 Anayasası(Teşkilât-ı Esasîye)

  • 1876 Kanuni Esasi’yi yürürlükten kaldırmamıştır.
  • Milli Egemenlik İlkesi ilk kez kabul edilmiştir.
  • Meclis Hükümeti sistemi kabul edilmiştir.
  • Yarıgıdan söz etmeyen tek anayasadır.
  • Tek, yumuşak ve çerçeve anayasadır.
  • Devletin doğal başkanı TBMM başkanıdır.
  • Seçimler iki yılda bir yapılır.
  • İkili anayasal süreç yaşanmıştır.

1921 Anayasası – 1923 Değişiklikleri

  • Devletin dini İslam, dili Türkçe’dir.
  • Cumhuriyet ilan edilmiştir.
  • Türkiye devletinin hükümet şekli Cumhuriyettir.
  • Devletin başkanı Cumhurbaşkanıdır ve TBMM’de seçilir.
  • Başbakan Cumhurbaşkanı tarafından Meclis içinden seçilir.1924, 1961,1982’de ortak.

1924 Anayasası

  • Türkiye devleti bir Cumhuriyettir ilkesi kabul edilmiştir.
  • İkili anayasal düzen sona ermiştir.
  • Milli egemenlik benimsenmektedir.
  • Karma hükümet sistemini benimsemiştir.
  • Seçimler 4 yılda bir yapılır.
  • Sert ve kazuistik bir anayasadır.
  • Çoğulcu Demokrasi anlayışı benimsenmiştir.

1924 Anayasasında Yapılan Değişiklikler

  • 1928, devletin resmi dini İslamdır ibaresi kaldırılmıştır.
  • 1930, kadınlara belediye seçimlerine katılma hakkı tanındı.
  • 1933, kadınlara muhtarlık seçimlerine katılma hakkı tanındı.
  • 1934, kadınlara genel seçimlere katılma hakkı tanındı.
  • 1937, CHP altı ok anayasaya alınmış.
  • 1946, çok partili hayata geçilmiştir.
  • 1946, tek dereceli seçim sistemi benimsenmiştir.
  • 1950, gizli oy, açık sayım-döküm ilkesi kabul edilmiştir.
  • 1945, anayasanın dili Türkçeleştirilmiştir.Teşkılat-ı Esasiye kanunu, Anayasa adını almıştır.

1961 Anayasası

  • 1960’da darbe yapıldı.
  • Güçler Ayrılığı İlkesi ilk kez benimsenmiştir.Yasma-Yürütme ve Yargı ayrılmıştır.
  • İlk kez parlamenter hükümet sistemlerine geçilmiştir.(Kuvvetler Ayrılığı)
  • Anayasanın üstünlüğünü kabul eden bir anayasadır.
  • Türkiye devleti bir Cumhuriyettir ilkesi 1924 anayasasındaki yerini korumuştur.
  • 1924 anayasasında yer alan Cumhuriyetçilik ve Laikliği kabul etmiş, Halkçılık, Devletçilik ve İnkılapçılık ilkelerini kabul etmemiş, Milliyetçilik ilkesini ise Milli Devlet olarak değiştirerek kabul etmiştir.
  • İnsan haklarına dayalı devlet, demokratik devlet, sosyal devlet ve hukuk devleti ilkeleri kabul edildi.
  • En özgürlükçü, çoğulcu model benimsenmiştir.
  • Çift meclisli bir anayasadır.Kanuni Esasi gibi.
    • Millet Meclisi
    • Cumhuriyet Senatosu
  • Milli Güvenlik Kurulu kuruldu.
  • Danıştay, Uyuşmazlık Mahkemesi, Yargıtay düzenlendi.
  • Askeri Yargıtay düzenlendi.

İlk kez Anayasa Mahkemesi 1961 Anayasasıyla kurulmuştur.

1961 Anayasası – 1971-73 Değişiklikleri

  • Yürütme güçlendirildi.Bakanlar Kuruluna, Kanun Hükmünde Kararname çıkarma yetkisi verildi.
  • Üniversitelerin özerkliği zayıflatılmış ve TRT’nin özerkliği kaldırılmıştır.
  • Temel hak ve özgürlükler sınırlandırıldı.Genel sınırlama sebepleri kabul edildi.2001 Anayasa değişikliği ile genel sınırlama sebepleri kaldırıldı.
  • Devlet Güvenlik Mahkemesi kuruldu.2004 anayasa değişikliği ile Devlet Güvenlik Mahkemesi kaldırıldı.
  • Askeri Yüksek İdare Mahkemesi kuruldu.

1982 Anayasası

  • En sert ve en kazuistik anayasadır.
  • Parlamenter sistem benimsenmiştir.
  • Yürütme organı, yasama organına karşı güçlenmiştir.
  • Siyasi karar alma süreçlerindeki tıkanıklıklar giderilmeye çalışılmıştır.Rasyonelleştirilmiş Parlamentarizm

Dikkat


  • 1924 ve 1961 anayasalarının sadece “Türkiye devleti bir Cumhuriyettir” hükmünün değiştirilmeyeceği ve değiştirilmesinin teklif dahi edilemeyeceği hükme bağlanmıştır.Oysaki 1982 Anayasası ilk üç madde için bu hükmü kabul etmiştir.
  • Anayasa değişikliklerinde, 1961 anayasası döneminde olmayan bir onay safhası eklenmiştir.Cumhurbaşkanının onaylamadığı anayasa değişikliklerini halk oyuna sunma yetkisi verilmiştir.
  • Cumhurbaşkanı anayasa değişikliklerine ilişkin kanunları geri gönderme yetkisi kabul edilmiştir.Bu hüküm 1982 anayasasının en önemli yeniliklerinden birisidir.

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir